Methotrexaat (MTX)

Methotrexaat (MTX) is een cytostaticum, oftewel een celdelingsremmend middel. Het wordt ook ingezet bij de behandeling van kanker, maar dan in een veel hogere dosering. Huidartsen gebruiken het al meer dan veertig jaar bij de behandeling van psoriasis.

werking

MTX remt de versnelde celdeling in de huid en werkt ontstekingsremmend. Bij 60 tot 90% van de mensen met ernstige psoriasis vulgaris werkt het goed. MTX is ook effectief bij mensen met gewrichtsklachten (artritis psoriatica). Niet voor niets schrijven reumatologen het middel al jaren voor bij diverse reumatische aandoeningen. MTX werkt pas na drie maanden. Daarom neemt de behandeling minimaal deze periode in beslag.

toepassing

U neemt MTX in als tablet of krijgt het middel toegediend via een injectie. Meestal kiest de huidarts voor tabletten. Wordt u daar misselijk van, dan kan hij voor de injectie kiezen. MTX neemt u niet dagelijks in. U slikt het voorgeschreven aantal tabletten eens per week of verdeeld over één etmaal in de week. Als de huidarts voorschrijft dat u MTX verdeeld over drie porties moet innemen, dient u

steeds een tussentijd van twaalf uur aan te houden. Stel, u moet zes tabletten innemen. Dan slikt u bijvoorbeeld op woensdagochtend om 8.00 uur twee tabletten, om 20.00 uur weer twee tabletten en op donderdag om 8.00 uur de laatste twee tabletten. U kunt natuurlijk andere dagen en tijdstippen aanhouden, als u maar die tussentijd van twaalf uur in acht neemt. Het beste kunt u de tabletten tijdens de maaltijd met water innemen. MTX-tabletten mag u niet innemen met melk. Ook

kunt u tijdens een behandeling met MTX beter geen alcohol drinken, omdat dat een extra belasting voor de lever vormt. Er zijn ook medicijnen die u niet samen met MTX mag gebruiken, zoals bepaalde pijnstillers en antibiotica.

nadelen

Doordat MTX al lang wordt toegepast, zijn de bijwerkingen inmiddels goed bekend. U kunt lusteloos en duizelig worden, last krijgen van hoofdpijn, koorts, buiken maagklachten (waaronder misselijkheid, diarree en braken), galbulten, klachten krijgen die gerelateerd zijn aan de huid of slijmvliezen (waaronder jeuk, pijn, zwerende psoriasisplekken, zweertjes in de mond en haaruitval). Er kunnen ook longaandoeningen ontstaan - een enkele keer treedt er een acute longontsteking

op - en bij een zwangerschap kan de ongeboren vrucht beschadigd raken. Sommige van deze klachten zijn te behandelen, bijvoorbeeld met foliumzuurtabletten. Let op: u mag foliumzuur en MTX niet samen innemen en ook niet op dezelfde dag(en), want dat beïnvloedt de werking van MTX. Er zijn ook bijwerkingen waar u bijna niets van merkt, zoals bloedarmoede, aantasting van het beenmerg en leverbeschadiging. Hoewel deze bijwerkingen meestal pas ontstaan als u MTX al wat langer gebruikt, kunnen ze ook kort na aanvang van de behandeling optreden. Daarom

begint de arts vaak met een proefdosis om te kijken of u niet direct last krijgt van bijwerkingen.

onderzoeken en controles

Voorafgaand aan de behandeling laat de arts in sommige gevallen eerst een echo van uw lever maken en controleert hij of u geen huidafwijkingen hebt die duiden op cirrose (leveraandoening). Daarnaast vinden er diverse laboratoriumonderzoeken plaats, waarbij onder andere uw bloed, urine en longen worden gecontroleerd. Gedurende de behandeling zal uw huidarts, om onzichtbare (ernstige) bijwerkingen vroegtijdig op te sporen, tevens regelmatig uw bloed en urine laten controleren.

De eerste controle vindt binnen een week plaats. Om te kijken of er leverbeschadiging is ontstaan, wordt in principe een leverbiopsie gedaan zodra u een totale dosis van 1500 mg MTX hebt gebruikt (meestal na twee tot drie jaar). Bij een leverbiopsie neemt een internist of maag-darm-leverspecialist met een holle naald via de huid (die plaatselijk is verdoofd) een klein stukje leverweefsel weg voor microscopisch onderzoek. Een leverbiopsie kan pijnlijk zijn en is niet geheel zonder risico.

Als er bij u een verhoogd risico op leverziekten bestaat, kan uw dermatoloog besluiten om al in de eerste drie maanden van de behandeling een leverbiopsie te doen. Het doen van een leverbiopsie is opgenomen in de richtlijnen voor dermatologen. Reumatologen hebben andere richtlijnen en doen geen leverbiopsie als zij met MTX behandelen. Er is overleg tussen beide beroepsgroepen om te komen tot verdere afspraken.

wanneer niet gebruiken?

Er zijn verschillende situaties waarin u geen MTX mag gebruiken: als u een kinderwens hebt (zowel mannen als vrouwen; anticonceptie wordt tot drie maanden na het staken van de therapie voor zowel mannen als vrouwen aangeraden), als u zwanger bent, als u borstvoeding geeft, bij verminderde afweer, als u een bloedziekte of ernstige bloedarmoede hebt, bij (ernstig) beenmergfalen, als u een actieve maagzweer hebt, als u een leverziekte hebt, als u ernstige nierfunctiestoornissen hebt, als u alcoholist of drugsgebruiker bent, als u een acute infectie hebt, als u vroeger arsenicum hebt gebruikt, als u bepaalde medicijnen gebruikt, als u ernstige bijwerkingen ontwikkelt als gevolg van MTX-gebruik.

stofnaam            merknaam

Methotrexaat        merkloos

Emthexate

Metoject

• < Vorige
• Volgende >

Gegevens

Laatst bijgewerkt op zondag 01 juli 2012 12:31