• Afdrukken

Veiligheid methotrexaat onder de loep

(Uit: Psoriasis februari 2007) Door Liesbeth Rutjes

 

Sinds april 2005 is Maartje Berends als arts-onderzoeker werkzaam op de afdeling Dermatologie van het St. Radboud Universitair Medisch Centrum in Nijmegen. De afgelopen tijd heeft zij zich onder meer beziggehouden met een onderzoek naar de veiligheid van methotrexaat (MTX).

 

Methotrexaat (MTX) is een van de oudere systemische middelen die worden ingezet bij de behandeling van ernstige psoriasis. Het middel heeft ook een gunstige werking bij artritis psoriatica en wordt in tabletvorm of als injectie aangeboden. In de jaren vijftig werd MTX gebruikt bij kankerpatiënten.ontdekt dat MTX ook een gunstig effect heeft op psoriasis.

 

Biopsie

Maartje Berends geeft aan dat leverschade een bekende bijwerking is van MTX. Om dit adequaat te kunnen beoordelen en behandelen, is voorgeschreven dat MTX-gebruikers regelmatig worden gecontroleerd op leverschade. Deze controle vindt meestal plaats in de vorm van een zogenaamdeleverbiopsie is een onderzoek waarbij leverweefselveroorzaken, bijvoorbeeld bloedingendan in de literatuur

 

Diabetes en overgewicht

In het (literatuur)onderzoek dat in het Radboud is uitgevoerd zijn de gegevens van 125 patiënten (de onderzoekspopulatie) bestudeerd bij wie in de periode van 1976 tot eind totaal 278 leverbiopsies zijn uitgevoerd. Het betrof zowel mannen als vrouwen met een gemiddelde leeftijd van 45 jaar op het moment dat zij met MTX startten. De patiënten hadden allemaal psoriasis en kregen wekelijks een dosis MTX.

Berends: “Er is vooral gekeken naar de risicofactoren van MTX-gebruik bij mensen met diabetes, alcoholgebruik en overgewicht. Het onderzoek heeft aangetoond dat diabetes en overgewicht een duidelijke relatie hebben met het ontwikkelen van leverschade. Oftewel: mensen met diabetes of overgewicht lopen door het gebruik van MTX meer en eerder schade op aan hun lever dan mensen zonder deze aandoeningen. Die relatie metalcoholgebruik is niet gevonden, maar mogelijk had dit te maken met onderrapportage van de mate van alcoholgebruik door de patiënten of gebrek aan gegevens hierover. In ieder geval moet er in de toekomst meer aandacht worden geschonken aan genoemde risicofactoren, voordat besloten wordt om bij een patiënt te starten met MTX.”

 

Leverschade

De leverschade die kan optreden uit zich in fibrose (overmatige toename van de hoeveelheid bindweefsel in het orgaan, ook wel in totaal (bij 1,5 gram komt dat neer op ongeveer 15 mg MTX per week, gedurende twee jaar).komt dat neer op ongeveer 15 mg MTX per week, gedurende twee jaar).

 

Conclusies

Belangrijke conclusie uit het onderzoek is in ieder geval dat overwogen moet worden of de huidige methoden om MTX-gebruikers te kunnen volgen, niet moeten worden aangepast. Andere metingen dan de biopsie zouden voor sommige mensen weleens veel meer toegevoegde waarde kunnen hebben. In ieder geval heeft het onderzoek volgens dokter Berends aangetoond dat langdurig gebruik van een lage dosis MTX relatief veilig en doeltreffend lijkt te zijn en dat slechts voor een kleine groep het ondervinden van ongewenste bijwerkingen leidt tot het stoppen van MTX-gebruik. Overigens zijn met foliumzuur de bijwerkingen van MTX te reduceren dan de nieuwe biologicals (ongeveer € 1000,- per maand) . Bovendien komt niet iedereen voor biologicals in aanmerking. Alleen mensen die voldoen aan de criteria die een speciale commissie heeft opgesteld, kunnen ze voorgeschreven krijgen. Maarsinds biologicals worden vergoed is gebleken dat deze middelen ook niet bij iedereen effectief zijn. Daarom is MTX nog steeds belangrijk voor de behandeling van ernstige psoriasis vulgaris, zowel als monotherapie als in combinatie met een biological. Immers, met MTX is de afgelopen vijftig jaar veel ervaring opgedaan en het is een effectief en relatief veilig middel als de dosering niet te hoog is. Meestal wordt eerst een proefdosis van 2,5 tot 5 mg gegeven en als dat goed gaat kan gestart worden met een dosering van 5 tot 7,5mg per week. Zonodig kan de dosis vervolgens langzaam opgehoogd worden met 2,5 mg per week. De richtlijn voor psoriasis adviseert maximaal 22,5 mg per week (25 mg bij artritis psoriatica). Zowel de dosering als de toedieningsfrequentie is sterk individueel bepaald, aan wijzigingen onderhevig en afhankelijk van onder andere de algemene gezondheidstoestand van de patiënt en het bloedbeeld.

 

Vervolgonderzoeken

Berends geeft aan dat vanuit het uitgevoerde onderzoek inmiddels een nieuw onderzoek is gedaan. Verder wordt in het Radboud onderzoek gedaan naar een alternatief voor leveronderzoek dat ook in Engeland en Scandinavië wordt gebruikt (PIIINP).

 

Meer informatie

Afgelopen januari is in het toonaangevende vakblad ‘Alimentary Pharmacology & Therapeutics’ een artikel van dokter Berends en anderen verschenen over het onderzoek naar leverschade bij het gebruik van MTX. De geïnteresseerde lezer kan dit artikel lezen door in Google het trefwoord pubmed in te vullen. Tik vervolgens op Pubmed de zoekterm Berends in en u vindt het betreffende artikel en meer artikelen over dit onderwerp.

Gegevens
Laatst bijgewerkt op maandag 11 juni 2012 11:16