Artritis psoriatica

(Uit: Psoriasis) Door Ton van Ingen Schenau

Artritis psoriatica: een pijnlijke variant

Bij psoriasis denkt iedereen meteen aan een problematische huid. Rode plekken, schilfers en jeuk zijn dan de meest voorkomende klachten. Niet iedereen weet dat er een variant bestaat waarbij ook nog eens de gewrichten worden aangetast: artritis psoriatica (AP). Bij ongeveer vijf à tien procent van de mensen met psoriasis openbaart zich deze reumatische aandoening. Het is een ziekte die met ups en downs verloopt. Een effectieve behandeling is noodzakelijk. Op tijd behandelen kan het ziekteproces aanzienlijk afremmen.

Bij AP is er sprake van gewrichtsontstekingen die gepaard gaan met pijn, zwelling en stijfheid. De klachten lijken op die bij reumatoïde artritis (RA). Toch zijn er duidelijke verschillen. Zo ontsteken bij AP meestal alleen enkele kleine gewrichten, zoals die van de handen en voeten, terwijl bij RA ook de andere gewrichten kunnen worden aangetast. Meestal kent AP een wat milder verloop, maar worden - anders dan bij RA - ook de eindgewrichten van de vingers, de vingertoppen, aangetast. De kleine gewrichten zwellen op, waardoor de tenen of vingers de vorm van een worstje krijgen. Een verschil is ook dat RA meer bij vrouwen dan bij mannen voorkomt. AP komt bij beide seksen in gelijke mate voor.

Doorgaans begint AP tussen de twintig en dertig jaar, maar in principe kan het op elke leeftijd de kop opsteken. De ernst en het verloop van de ziekte verschillen van geval tot geval. Hetzelfde geldt voor de aard en intensiteit van de klachten. Het is bepaald niet zo dat de huid- en gewrichtsklachten altijd tegelijkertijd en in dezelfde mate voorkomen. Soms is wel de huid aangetast maar niet de gewrichten, in andere gevallen is het precies andersom.

Ook is het verloop van de ziekte verschillend. Zo kunnen de gewrichtsklachten bijvoorbeeld verhevigen, terwijl de intensiteit van de huidproblemen niet verandert.

Gewrichtsontsteking

We rekenen AP tot de reumatische aandoeningen, een verzamelnaam van zo’n tweehonderd verschillende aandoeningen van het bewegingsapparaat. Artritis betekent gewrichtsontsteking: bij AP raken de gewrichten ontstoken.

Bij een gewrichtsontsteking wordt het slijmvlieslaagje, waarmee de binnenzijde van het gewrichtskapsel is bekleed, dikker. Het produceert extra gewrichtsvocht en vormt uitstulpingen. Daardoor wordt het gewricht warm en ontstaan er zwelling en pijn. Gevolgen zijn bewegingsbeperkingen en vermindering van kracht. Op den duur kunnen bot en kraakbeen beschadigd raken, waardoor er vergroeiingen ontstaan en de bewegingsbeperkingen blijvend worden. Ook kunnen op plekken waar pezen aan het bot hechten, zoals bij de achillespees, ontstekingen ontstaan. In veel gevallen gaan de tenen opzwellen en de vingertoppen krom staan en dat kan knap lastig zijn in het dagelijks leven. Met kromme vingers en stijve ledematen worden normale handelingen, zoals het omdraaien van een sleutel, het schrijven van een brief en het openen van een blikje, inspannende bezigheden. Kenmerkend voor ontstekingen is, naast pijn, ook chronische vermoeidheid en een gevoel van lusteloosheid. Slapeloosheid is daarvan vaak het gevolg.

Erfelijkheid

AP is niet direct erfelijk, maar er bestaat wel degelijk een erfelijke aanleg. Dat heeft onderzoek uitgewezen. Ongeveer dertig procent van de patiënten met AP heeft een eerstegraads familielid met dezelfde aandoening. Ook komen bepaalde erfelijke bloedcelkenmerken vaker voor bij mensen met AP.

Hoe de ziekte ontstaat is volgens de deskundigen nog steeds niet duidelijk. Wel spelen, naast erfelijke factoren, ook andere invloeden een rol. Te denken valt aan infecties, stress en trauma. Weersomstandigheden, zoals kou en vocht, spelen geen rol bij het ontstaan van de kwaal, maar kunnen de klachten wel negatief beïnvloeden.

Het is inmiddels wel duidelijk dat bepaalde witte bloedcellen, de zogenaamde T-lymfocyten, een rol spelen bij het ontstaan van AP. Deze cellen vervullen ook een rol in ons afweersysteem. Het probleem is dat ze zich bij AP ook tegen het eigen lichaam richten en niet alleen tegen indringers van buitenaf. Waarom de T-lymfocyten deze ‘fout’ maken is nog onduidelijk.

Geen test voorhanden

Als iemand gewrichtsklachten heeft wordt hij in de meeste gevallen doorverwezen naar een reumatoloog. Om de juiste diagnose te kunnen stellen zal die aan de hand van uitgebreide vragen uw klachten in beeld brengen. Hij zal u lichamelijk onderzoeken en goed kijken naar uw huid, nagels en gewrichten. Hij bekijkt of uw pezen en gewrichten ontstoken zijn en hoe het is gesteld met de vorm en beweeglijkheid van uw rug. Verder zal uit bloedonderzoek moeten blijken of de bloedbezinking gestegen is. In dat geval is er vaak sprake van een ontsteking. Ook worden vaak röntgenfoto’s gemaakt om na te gaan of er al gewrichtsschade is ontstaan.

Er is dus geen test voorhanden waarmee een arts de diagnose AP kan stellen. Omdat de klachten ook het gevolg kunnen zijn van meerdere aandoeningen, kan het een tijd duren voordat duidelijk is dat er sprake is van AP.

Behandeling

Genezing is niet mogelijk, wel kan op tijd behandelen het ziekteproces aanzienlijk afremmen. De belangrijkste pijlers van deze behandeling zijn medicijnen, rust én beweging, en bescherming van de gewrichten.

Doorgaans start de behandeling met een monotherapie (behandeling met één medicijn). Het meest gebruikte middel is methotrexaat (MTX). Dat werkt niet alleen op de gewrichten maar ook op de psoriasisplekken. Ook ciclosporine wordt voorgeschreven, maar vaak maar voor een korte tijd vanwege de bijwerkingen.

Inmiddels zijn er ook nieuwe, biotechnologische middelen tegen artritis op de markt. Etanercept (merknaam Enbrel) is sinds enige tijd in Nederland geregistreerd voor ernstige therapieresistente AP, en kan door de reumatoloog worden voorgeschreven bij onvoldoende respons op DMARD’s (= Disease Modifying Anti Reumatic Drugs, zoals methotrexaat). Infliximab (merknaam Remicade) is onder andere geregistreerd voor reumatoïde artritis, maar nog niet voor AP. De aanvraag voor registratie voor AP is momenteel in behandeling bij de Europese beoordelingscommissie voor geneesmiddelen. Duidelijkheid hierover wordt nog dit jaar verwacht.

Gewrichtsbescherming is een van de manieren om beschadiging van bot of kraakbeen te voorkomen. Dat kan op verschillende manieren. Hulpmiddelen en spalken komen daarbij het eerst in beeld. U moet wel oppassen voor verstijving die bij langdurige inactiviteit spontaan kan optreden.

Rust en beweging

Er is ook nog een andere mogelijkheid om invloed op de ziekte uit te oefenen. Een ijspacking kan bij een ontstoken gewricht bijvoorbeeld enige verlichting bieden. U mag deze packing niet langer dan tien minuten op het gewricht leggen en om te voorkomen dat de huid bevriest, kunt u er het best een katoenen doek tussen leggen.

Van belang is ook een goede balans tussen rust en beweging. Ontstoken gewrichten mag u niet te veel belasten. Regelmatig van houding veranderen voorkomt stijfheid. Afwisselend zitten, lopen en staan is een goede mogelijkheid om dat te voorkomen. Zwemmen, fietsen en lopen zijn over het algemeen goede manieren om verantwoord te bewegen.

Aanpassingen in huis of op de werkplek zijn mogelijkheden om de dagelijkse handelingen makkelijker te kunnen verrichten. U kunt daarvoor advies vragen aan een ergotherapeut. Ook kunt u een in hoogte verstelbaar aanrecht, een trippelstoel, aangepaste messen, blikopeners en dergelijke aanschaffen. De meeste ziektekostenverzekeraars vergoeden deze artikelen.

Het Nationaal Reumafonds geeft een brochure uit over artritis psoriatica. U kunt deze via www.reumafonds.nl bestellen of telefonisch: 020-5896464.

Medicijnen, rust én beweging zijn belangrijke pijlers van de behandeling

Zwemmen, fietsen en lopen zijn goede manieren om verantwoord te bewegen

• < Vorige
• Volgende >

Gegevens

Laatst bijgewerkt op zaterdag 08 oktober 2011 14:12